Αρθροπλαστική Γόνατος

Τι είναι η ολική αρθροπλαστική γόνατος;

Η ολική αρθροπλαστική γόνατος είναι μία από τις πιο επιτυχημένες και συχνές ορθοπαιδικές επεμβάσεις παγκοσμίως. Με απλά λόγια, πρόκειται για την αντικατάσταση των φθαρμένων επιφανειών της άρθρωσης του γόνατος (λόγω αρθρίτιδας ή τραυματισμού) με ειδικά τεχνητά εμφυτεύματα, τα οποία ονομάζονται προθέσεις.

Σκοπός της επέμβασης δεν είναι μόνο η εξάλειψη του πόνου, αλλά και η ταυτόχρονη διόρθωση της παραμόρφωσης του γόνατος (όπως το γόνατο που «γέρνει» προς τα μέσα ή προς τα έξω), επιτρέποντας στον ασθενή να ανακτήσει την πλήρη λειτουργικότητα και κινητικότητά του. Τα εμφυτεύματα που χρησιμοποιούνται είναι κατασκευασμένα από κράματα μετάλλων (όπως τιτάνιο ή κοβάλτιο-χρώμιο) και ειδικά πολυμερή (πολυαιθυλένιο), τα οποία είναι απολύτως βιοσυμβατά με το ανθρώπινο σώμα, εξασφαλίζοντας μακροζωία και αντοχή.

Οι τύποι των προθέσεων

Οι σύγχρονες ολικές αρθροπλαστικές διακρίνονται ανάλογα με τον τρόπο σύνδεσης μεταξύ του κνημιαίου και του μηριαίου στοιχείου. Ιστορικά υπήρχαν προθέσεις «τύπου μεντεσέ» ή «περιοριστικού τύπου». Σήμερα, ωστόσο, χρησιμοποιούνται κυρίως προθέσεις ημι-περιοριστικού ή μη περιοριστικού τύπου, οι οποίες χαρακτηρίζονται και ως προθέσεις επιφάνειας.

Αυτές οι προθέσεις διακρίνονται περαιτέρω σε:

1. Εκείνες που διατηρούν τον οπίσθιο χιαστό σύνδεσμο.

2. Εκείνες στις οποίες διατέμνεται και δεν διατηρείται ο οπίσθιος χιαστός αλλά υποκαθίσταται μέσω μιας ειδικής προεξοχής της κνημιαίας πρόθεσης.

3. Εκείνες στις οποίες διατέμνεται δε διατηρείται ο οπίσθιος χιαστός αλλά η λειτουργία του αναπαράγεται από τη γεωμετρία των προθέσεων.

Δεν υπάρχουν σαφή πλεονεκτήματα της μίας ή της άλλης πρόθεσης επιφάνειας· η επιλογή της κατάλληλης πρόθεσης εξατομικεύεται αυστηρά με βάση την ανατομία και τις ανάγκες του κάθε ασθενούς.

Πότε γίνεται η επέμβαση και ποιες είναι οι ενδείξεις;

Η απόφαση για μια ολική αρθροπλαστική γόνατος λαμβάνεται πάντοτε σε συνεργασία με τον ορθοπαιδικό χειρουργό. Η επιτυχής έκβαση του χειρουργείου εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από την ορθή επιλογή του ασθενούς.

Ο ιδανικός υποψήφιος είναι συνήθως ένας ασθενής με:

• Έντονο και συνεχή πόνο, ο οποίος δεν υποχωρεί με παυσίπονα, ενέσεις υαλουρονικού οξέος, φυσικοθεραπεία ή μείωση βάρους (εξάντληση της συντηρητικής αγωγής).
• Λειτουργική έκπτωση της άρθρωσης: αδυναμία βάδισης για αποστάσεις, δυσκολία στις σκάλες ή αδυναμία να σηκωθεί κανείς από μια καρέκλα.
• Σοβαρές ακτινολογικές αλλοιώσεις: όταν η ακτινογραφία δείχνει ότι ο χόνδρος έχει καταστραφεί πλήρως (κατάσταση «οστό με οστό»).
• Συγκεκριμένες παθήσεις: οι συνηθέστερες είναι η οστεοαρθρίτιδα και η ρευματοειδής αρθρίτιδα, χωρίς να αποκλείεται η μετατραυματική αρθρίτιδα (μετά από παλαιά κατάγματα ή ρήξεις).

Ιδανικός θεωρείται ιστορικά ο λεπτόσωμος ηλικιωμένος ασθενής με περιορισμένη κινητικότητα· ωστόσο, με τις σύγχρονες τεχνικές, όλο και περισσότεροι νεότεροι, δραστήριοι ασθενείς υποβάλλονται με απόλυτη επιτυχία στην επέμβαση.

Αντενδείξεις

Η επέμβαση δεν πρέπει να πραγματοποιείται (απόλυτες αντενδείξεις) εάν υπάρχει ανεπάρκεια του εκτατικού μηχανισμού του γόνατος, ενεργός σήψη (μικροβιακή λοίμωξη), νευροπαθητική αρθροπάθεια (π.χ. άρθρωση Charcot) ή αν το γόνατο είναι εντελώς «δεμένο» και άκαμπτο λόγω προχωρημένων βλαβών. Ως σχετικές αντενδείξεις θεωρούνται η προηγηθείσα οστεομυελίτιδα, η σοβαρή περιφερική αγγειοπάθεια και διάφορες συνοδές σοβαρές παθολογικές καταστάσεις που καθιστούν την αναισθησία επικίνδυνη.

Πριν την επέμβαση: η προετοιμασία

Η επιτυχία του χειρουργείου ξεκινά πολύ πριν την είσοδο στην κλινική. Η σωστή προετοιμασία μειώνει το άγχος και ελαχιστοποιεί τις πιθανές επιπλοκές.

Πριν την αρθροπλαστική, ο ασθενής υποβάλλεται σε πλήρη προεγχειρητικό έλεγχο, που περιλαμβάνει αιματολογικές εξετάσεις, καρδιολογικό έλεγχο (ΗΚΓ και, όπου απαιτείται, υπέρηχο καρδιάς), ακτινογραφία θώρακος και εξειδικευμένες ακτινογραφίες του γόνατος (και συχνά ολόκληρου του σκέλους) για την ψηφιακή προσομοίωση και τον ακριβή υπολογισμό των διαστάσεων των εμφυτευμάτων. Εάν λαμβάνετε φάρμακα (όπως αντιπηκτικά, ασπιρίνη ή ορισμένα συμπληρώματα), ο ιατρός θα σας δώσει ακριβείς οδηγίες για το πότε πρέπει να τα διακόψετε.

Είναι επίσης ζωτικής σημασίας να προετοιμάσετε τον χώρο σας για την επιστροφή: αφαιρέστε χαλιά και καλώδια στα οποία θα μπορούσατε να σκοντάψετε, τοποθετήστε αντιολισθητικά πατάκια στο μπάνιο και εξασφαλίστε ότι τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης βρίσκονται σε εύκολα προσβάσιμο ύψος.

Η διαδικασία της επέμβασης: βήμα προς βήμα

Η ολική αρθροπλαστική γόνατος απαιτεί τεράστια μηχανική ακρίβεια και ορθοπαιδική δεξιοτεχνία.

1. Η προσπέλαση (η τομή). Παραδοσιακά, η τομή γινόταν στην πρόσθια επιφάνεια και έφτανε τα 20-25 εκατοστά. Σήμερα, η προσπέλαση γίνεται μέσω μιας μικρότερης μέσης ή παράμεσης τομής, με τον χειρουργό να σέβεται τις ίνες του τετρακέφαλου μυός και να μην τις κόβει άσκοπα.

2. Διόρθωση του άξονα και οστεοτομία. Ένα από τα σημαντικότερα βήματα. Εάν το γόνατο είναι «στραβό» (ραιβότητα ή βλαισότητα), αυτό πρέπει να διορθωθεί απολύτως — διαφορετικά τα υλικά θα φορτίζονται ασύμμετρα και θα χαλαρώσουν γρήγορα. Στόχος είναι ο μηχανικός άξονας να περνά ακριβώς από το κέντρο της άρθρωσης.

3. Η απόλυτη ισορροπία (Flexion & Extension Gap). Η σταθερότητα της νέας άρθρωσης εξαρτάται κυρίως από τα μαλακά μόρια (συνδέσμους). Ο χειρουργός εξασφαλίζει ισόρροπη τάση των πλάγιων συνδέσμων σε όλο το εύρος της κίνησης, δημιουργώντας ίσο κενό όταν το γόνατο είναι λυγισμένο και όταν είναι τεντωμένο.

4. Προσανατολισμός και τοποθέτηση προθέσεων. Οι προθέσεις που «ντύνουν» το μηριαίο και την κνήμη τοποθετούνται με ακρίβεια μοίρας, ώστε ο άξονας να είναι άριστος και ο τετρακέφαλος να λειτουργεί σωστά. Τέλος, ελέγχεται η ομαλή «κύλιση» της επιγονατίδας μέσα στη νέα μεταλλική αύλακα.

Η στερέωση των προθέσεων στο οστό γίνεται με χρήση ειδικού ακρυλικού «τσιμέντου» (μέθοδος εκλογής στις περισσότερες περιπτώσεις) ή χωρίς τσιμέντο (press-fit), επιλογή που ενδείκνυται κυρίως σε νεότερους ασθενείς με άριστο οστικό υπόστρωμα. Ανάμεσα στα μεταλλικά στοιχεία παρεμβάλλεται το πολυαιθυλένιο, που λειτουργεί ως ο νέος «χόνδρος» της άρθρωσης και πρέπει να έχει επαρκές πάχος (τουλάχιστον 8-10 χιλιοστά) για μακροζωία.

Σύγχρονες εξελίξεις: ελάχιστα επεμβατική τεχνική (MIS) και ρομποτική

Τα τελευταία χρόνια, η μέθοδος MIS (Minimally Invasive Surgery) έχει φέρει επανάσταση στην ολική αρθροπλαστική γόνατος. Τα πλεονεκτήματά της είναι σημαντικά:

• Αποφυγή τραυματισμού των μυών: ο τετρακέφαλος μυς δεν κόβεται, αλλά απλώς παραμερίζεται, με αποτέλεσμα άμεση δύναμη στο πόδι μετεγχειρητικά.
• Μικρότερες τομές και ταχύτερη επούλωση.
• Ελάχιστη απώλεια αίματος: η ανάγκη για μεταγγίσεις τείνει στο μηδέν.
• Ελαχιστοποίηση μετεγχειρητικού πόνου, ο οποίος ελέγχεται απόλυτα με σύγχρονα πρωτόκολλα (Fast Track).
• Ταχύτατη κινητοποίηση: ο ασθενής σηκώνεται να περπατήσει την ίδια κιόλας ημέρα του χειρουργείου.
• Μειωμένος χρόνος νοσηλείας, που συνήθως δεν ξεπερνά τις 1-2 ημέρες.

Συνδυαστικά με συστήματα ρομποτικής υποβοήθησης ή ψηφιακής πλοήγησης, ο χειρουργός τοποθετεί τα υλικά με ακρίβεια χιλιοστού και μοίρας, προσαρμόζοντάς τα απόλυτα στο «ψηφιακό αποτύπωμα» της ανατομίας του κάθε ανθρώπου.

Μετεγχειρητικό στάδιο: οι πρώτες ημέρες

Μόλις ολοκληρωθεί η επέμβαση, ο ασθενής μεταφέρεται στον θάλαμο ανάρρωσης. Χάρη στα σύγχρονα αναισθησιολογικά πρωτόκολλα (συνήθως ραχιαία αναισθησία σε συνδυασμό με τοπική έγχυση αναλγητικών μιγμάτων γύρω από το γόνατο – LIA), ο πόνος είναι απολύτως ελεγχόμενος. Ο ασθενής κάνει τα πρώτα του βήματα με τη βοήθεια περιπατητήρα την ίδια κιόλας μέρα — η πρώιμη κινητοποίηση αποτελεί το «κλειδί» για την αποφυγή επιπλοκών, όπως οι θρομβώσεις, και για την ταχύτερη ανάνηψη των μυών.

Αποκατάσταση και αποθεραπεία

Η επιτυχία της επέμβασης ανήκει τόσο κατά 50% στον χειρουργό όσο και κατά 50% στον ίδιο τον ασθενή. Τις πρώτες ημέρες συχνά χρησιμοποιείται μηχάνημα συνεχούς παθητικής κίνησης (CPM), το οποίο λυγίζει και τεντώνει το γόνατο αργά και ανώδυνα, αποτρέποντας τον σχηματισμό συμφύσεων. Στόχος είναι το μετεγχειρητικό εύρος κίνησης να φτάσει τουλάχιστον από τις 0 μοίρες (πλήρης έκταση) έως τις 100-110 μοίρες (ικανοποιητική κάμψη).

Το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας Η αποκατάσταση ξεκινά άμεσα και περιλαμβάνει ισομετρικές ασκήσεις τετρακέφαλου, ασκήσεις ενεργητικής κάμψης και έκτασης, καθώς και ασκήσεις ενδυνάμωσης και ιδιοδεκτικότητας.

Ως προς την επάνοδο στην καθημερινότητα:

• Βάδιση: τις πρώτες 2-3 εβδομάδες με βοήθημα, ενώ γύρω στις 4-6 εβδομάδες οι περισσότεροι ασθενείς περπατούν ανεξάρτητα.
• Οδήγηση: συνήθως μετά την 4η-6η εβδομάδα, εφόσον έχει ανακτηθεί πλήρης έλεγχος και δεν λαμβάνονται ισχυρά παυσίπονα.
• Αθλητισμός: ενθαρρύνονται δραστηριότητες χωρίς κραδασμούς (κολύμβηση, στατικό ποδήλατο, περπάτημα), ενώ αθλήματα επαφής ή υψηλών κραδασμών καλό είναι να αποφεύγονται.

Πόσο διαρκεί η επέμβαση και η νοσηλεία;

Η ολική αρθροπλαστική γόνατος διαρκεί συνήθως από μία έως δύο ώρες, ανάλογα με την πολυπλοκότητα της περίπτωσης και τον βαθμό της παραμόρφωσης που πρέπει να διορθωθεί. Χάρη στις σύγχρονες τεχνικές ελάχιστης επεμβατικότητας και τα πρωτόκολλα ταχείας ανάρρωσης (Fast Track), η νοσηλεία έχει μειωθεί δραματικά σε σχέση με το παρελθόν: στις περισσότερες περιπτώσεις δεν ξεπερνά τις μία με δύο ημέρες.

Αυτή η σύντομη νοσηλεία δεν είναι απλώς ζήτημα άνεσης — η ταχεία επιστροφή στο οικείο περιβάλλον, σε συνδυασμό με την πρώιμη κινητοποίηση, μειώνει τον κίνδυνο επιπλοκών από την παρατεταμένη κατάκλιση και συμβάλλει στην ψυχολογική και σωματική ανάρρωση του ασθενούς.

Πιθανές επιπλοκές

Με τις σύγχρονες MIS τεχνικές, τα ποσοστά επιπλοκών είναι εξαιρετικά χαμηλά:

• Λοίμωξη: μόλις 1-2% παγκοσμίως. Για την πρόληψη χορηγείται προφυλακτική ενδοφλέβια αντιβίωση και τα χειρουργεία γίνονται σε υπερσύγχρονες αίθουσες (laminar flow).
• Θρομβοεμβολική νόσος: 0,5-2%. Η άμεση κινητοποίηση, τα αντιθρομβωτικά καλσόν και η αντιπηκτική αγωγή σχεδόν μηδενίζουν τον κίνδυνο.
• Νευροαγγειακές βλάβες: εξαιρετικά σπάνιες (κάτω του 0,05%).
• Απώλεια αίματος και δερματικά προβλήματα: ελαχιστοποιημένα με τις ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους.

Τυχόν συμπτώματα (έντονο πρήξιμο στη γάμπα, πυρετός, ξαφνικός πόνος) πρέπει να αναφέρονται άμεσα στον θεράποντα ιατρό.

Πριν και μετά την επέμβαση

Πριν την επέμβαση, ο ασθενής ζει με χρόνιο πόνο, παραμόρφωση και σοβαρό περιορισμό της κίνησης, με την καθημερινότητα να καθορίζεται από τα όρια που θέτει το φθαρμένο γόνατο. Μετά την αρθροπλαστική και την ολοκλήρωση της αποκατάστασης, οι περισσότεροι ασθενείς ανακτούν την ανώδυνη κίνηση και επιστρέφουν σε δραστηριότητες που είχαν εγκαταλείψει — περπάτημα, ταξίδια, κολύμβηση, χορό. Η διόρθωση της παραμόρφωσης αποκαθιστά επιπλέον τον σωστό άξονα του σκέλους.

Κόστος αρθροπλαστικής γόνατος

Το κόστος της ολικής αρθροπλαστικής γόνατος δεν είναι ενιαίο, καθώς εξαρτάται από το είδος και τα υλικά των εμφυτευμάτων, τη χρήση ή μη ρομποτικής υποβοήθησης, την κλινική και τη θέση νοσηλείας, τη διάρκεια νοσηλείας, καθώς και την ασφαλιστική κάλυψη του ασθενούς — τα ιδιωτικά ασφαλιστήρια συμβόλαια και οι ασφαλιστικοί φορείς καλύπτουν στις περισσότερες περιπτώσεις σημαντικό μέρος της δαπάνης.

Η ακριβής ενημέρωση για το κόστος γίνεται πάντα εξατομικευμένα, μετά την κλινική εξέταση και τον καθορισμό του θεραπευτικού πλάνου. Το ιατρείο είναι στη διάθεσή σας για κάθε σχετική πληροφορία και για την καθοδήγησή σας στη συνεργασία με ασφαλιστικές εταιρείες.

Περισσότερα για τους παράγοντες που καθορίζουν το κόστος και για την κάλυψη από ασφαλιστικούς φορείς: Κόστος επεμβάσεων.

Συχνές ερωτήσεις

Πόσα χρόνια αντέχει μια τεχνητή άρθρωση;

Με σύγχρονα υλικά, ανθεκτικό πολυαιθυλένιο μεγάλου πάχους και τέλεια μηχανική ευθυγράμμιση (ρομποτική/MIS πλοήγηση), οι σημερινές προθέσεις αντέχουν κατά κανόνα 15 έως 20 χρόνια, και σε πολλές περιπτώσεις εφ’ όρου ζωής. Το κλειδί είναι η αποφυγή υπερβολικής τριβής και η συμμετρική φόρτιση.

Πονάει η επέμβαση;

Χάρη στα σύγχρονα αναισθησιολογικά πρωτόκολλα (Fast Track), τα εξειδικευμένα αναλγητικά (block νεύρων, LIA) και τον ελάχιστο τραυματισμό των μυών (MIS), ο μετεγχειρητικός πόνος είναι ελεγχόμενος και ήπιος — μοιάζει περισσότερο με «πιάσιμο» και βάρος παρά με οξύ πόνο.

Μπορώ να χειρουργήσω και τα δύο γόνατα ταυτόχρονα;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, εφόσον ο ασθενής είναι υγιής και δεν έχει σοβαρά καρδιολογικά ή αναπνευστικά προβλήματα, μπορεί να πραγματοποιηθεί ταυτόχρονη αντικατάσταση και των δύο γονάτων. Αποφασίζεται αυστηρά μετά από πλήρη ιατρικό έλεγχο από τον ορθοπαιδικό και τον αναισθησιολόγο.

Θα χρειαστώ φυσικοθεραπεία στο σπίτι;

Ναι. Η φυσικοθεραπεία για τις πρώτες εβδομάδες είναι απαραίτητη. Θα μάθετε πώς να περπατάτε σωστά, πώς να ανεβοκατεβαίνετε σκάλες (ανεβαίνουμε με το «καλό» πόδι, κατεβαίνουμε με το «χειρουργημένο») και πώς να ενδυναμώνετε τους μύες του ποδιού.

Πότε θα περπατήσω μετά την επέμβαση;

Με τις σύγχρονες MIS τεχνικές, η κινητοποίηση ξεκινά την ίδια ημέρα του χειρουργείου με τη βοήθεια περιπατητήρα. Η ανεξάρτητη βάδιση επιτυγχάνεται σταδιακά, συνήθως εντός 4-6 εβδομάδων.

Θα «χτυπάω» στα μηχανήματα ελέγχου των αεροδρομίων;

Τα μεταλλικά στοιχεία της πρόθεσης ενδέχεται να ενεργοποιήσουν τους ανιχνευτές μετάλλων. Συνήθως αρκεί να αναφέρετε στο προσωπικό ασφαλείας ότι φέρετε τεχνητή άρθρωση· ο ιατρός μπορεί να σας παρέχει και σχετική βεβαίωση.

Καλύπτεται το κόστος από την ασφάλεια;

Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα ιδιωτικά ασφαλιστήρια συμβόλαια και οι ασφαλιστικοί φορείς καλύπτουν μέρος ή το σύνολο της δαπάνης. Το ιατρείο μπορεί να σας ενημερώσει αναλυτικά και να σας καθοδηγήσει στη διαδικασία.